Een spiraal- of mesas in een schaafmachine?

Bij het kiezen van een vlakschaafmachine, een diktebank of een gecombineerde vlak- en diktebank is het de moeite waard om niet alleen te letten op de werkbreedte, het motorvermogen en de voedingssnelheid. Ook de constructie van de snij-as is van groot belang. Juist dit onderdeel beïnvloedt de oppervlaktekwaliteit, het geluidsniveau, de belasting van de machine en de latere exploitatiekosten.

Meestal wordt de klassieke mesas met lange messen vergeleken met de spiraalvormige as die is uitgerust met vele kleine snijplaatjes. Beide oplossingen maken een effectieve bewerking van hout mogelijk, maar spelen in op verschillende behoeften. De mesas is eenvoudiger en goedkoper, terwijl de spiraalas meer comfort en betere resultaten biedt bij veeleisend materiaal.

Hoe werkt een klassieke mesas?

De mesas is voorzien van enkele lange messen die parallel aan de as zijn geplaatst. Tijdens het draaien komt elk mes over vrijwel de gehele breedte van het te bewerken werkstuk in contact met het materiaal.

Deze oplossing wordt veel gebruikt in werkplaats- en industriële schaafmachines. Het werkt goed bij het bewerken van zacht en hard hout met een relatief regelmatige vezelstructuur. Correct afgestelde en geslepen messen kunnen een egaal oppervlak achterlaten dat slechts licht geschuurd hoeft te worden.

Het grootste voordeel van de klassieke as is de lagere aanschafprijs van de machine. De messen kunnen ook herhaaldelijk worden geslepen, mits ze niet ernstig beschadigd zijn. Dit is een voordelige oplossing voor werkplaatsen die gangbare planken, vierkante balken en constructie-elementen bewerken.

Beperkingen van de messenschijf

Het lange mes snijdt tegelijkertijd een groot deel van het materiaal af, waardoor er tijdens het werk een kenmerkend hoog geluidsniveau ontstaat. De machine kan ook meer trillingen veroorzaken, vooral wanneer de messen verkeerd zijn afgesteld of ongelijkmatig zijn geslepen.

Er doen zich ook problemen voor bij knoesten en een wisselende vezelrichting. Een klassiek mes kan stukjes hout uitscheuren in plaats van ze gelijkmatig af te snijden. Op het oppervlak ontstaan dan uitscheuringen, kuiltjes of rafelige plekken die extra schuren vereisen.

Beschadiging van één deel van het mes heeft invloed op de gehele werkbreedte. Zelfs een kleine afbrokkeling kan een zichtbaar spoor achterlaten op elke bewerkte plank. Het mes moet dan opnieuw worden geslepen of vervangen, en vervolgens nauwkeurig worden uitgelijnd ten opzichte van de overige messen.

Waarin onderscheidt de spiraalas zich?

Een spiraalvormige as maakt gebruik van vele kleine snijplaatjes die rondom de omtrek zijn geplaatst. Afhankelijk van het ontwerp kunnen de plaatjes spiraalvormig of onder een kleine hoek ten opzichte van de voedingsrichting zijn geplaatst.

Tijdens het werk dringen de volgende snijkanten geleidelijk in het materiaal door. In plaats van één brede snede vindt er een reeks kleinere sneden plaats. Hierdoor verloopt het proces soepeler en werkt de machine doorgaans stiller en met minder trillingen.

De plaatjes worden meestal vervaardigd uit gesinterd hardmetaal. Elk plaatje heeft meerdere snijkanten. Als één snijkant bot of beschadigd raakt, kan het plaatje worden omgedraaid en kan de andere kant worden gebruikt. Het is daarbij niet nodig om de hele set snijkanten te vervangen of af te stellen.

Betere oppervlaktekwaliteit

Het belangrijkste voordeel van de spiraalas is de hoge kwaliteit van het schaven. De kleine snijplaatjes snijden het hout geleidelijk af, waardoor het risico op het uitscheuren van vezels wordt beperkt. Het verschil is vooral zichtbaar bij knoestig, hard hout en materialen met een onregelmatige nerf.

De spiraalwals leent zich onder andere goed voor eiken, essen, beuken en gelijmd hout. Hij kan ook voordelig zijn bij onderdelen met een afwisselende vezelrichting, waar klassieke messen vaker uitscheuringen achterlaten.

Het bewerkte oppervlak is doorgaans egaler en vereist minder intensief schuren. Bij de productie van meubels, trappen, werkbladen en decoratieve elementen leidt dit tot een verkorting van de volgende werkfasen en een vermindering van het aantal afgekeurde onderdelen.

Geluid, spaanders en belasting van de machine

Een spiraalas werkt doorgaans stiller dan een klassieke mesas. De afzonderlijke mesjes raken het materiaal niet over de gehele breedte tegelijk, waardoor het geluids- en trillingsniveau wordt verminderd. Toch moet u gehoorbescherming blijven dragen en de veiligheidsvoorschriften voor het gebruik van de schaafmachine in acht nemen.

Tijdens de bewerking ontstaan er ook kleinere en kortere spaanders. Deze kunnen gemakkelijker via het afzuigsysteem worden afgevoerd, mits de afzuiging voldoende capaciteit heeft en de diameter van de leidingen correct is gekozen.

Het geleidelijke binnendringen van de messen in het materiaal helpt ook om de tijdelijke belasting van de aandrijving te beperken. Dit betekent echter niet dat een machine met een spiraalas een willekeurig kleine motor mag hebben. Het vermogen moet nog steeds worden afgestemd op de werkbreedte, de schaafdiepte, de voedingssnelheid en de hardheid van het hout.

Aankoop- en exploitatiekosten

Een schaafmachine met spiraalas is doorgaans duurder dan een vergelijkbaar model met klassieke messen. De hogere kosten zijn het gevolg van de complexere constructie en het aantal gebruikte wisselplaten.

Op de lange termijn kan het prijsverschil zich echter gedeeltelijk terugbetalen. Een beschadigd plaatje kan worden gedraaid of afzonderlijk worden vervangen, zonder dat de hele set messen hoeft te worden gedemonteerd. De gebruiker hoeft ook niet alle messen na elke slijpbeurt op dezelfde hoogte in te stellen.

Een klassieke as blijft voordeliger bij sporadisch gebruik en eenvoudige materialen. Deze vereist echter regelmatig slijpen en nauwkeurig afstellen van de messen, wat tijd kost en tot stilstand kan leiden.

Welke as moet u kiezen?

Een klassieke mesas is een goede keuze wanneer:

• de schaafmachine slechts af en toe wordt gebruikt,
• voornamelijk hout met een regelmatige nerf wordt bewerkt,
• de lagere aanschafkosten het belangrijkst zijn,
• de werkplaats de mogelijkheid heeft om de messen professioneel te slijpen en af te stellen,
• een eenvoudige constructie en de gemakkelijke verkrijgbaarheid van standaardmessen belangrijk zijn.

Een spiraalvormige as is de juiste keuze wanneer de machine regelmatig in gebruik is en een hoge oppervlaktekwaliteit, een lager geluidsniveau en minder scheuren belangrijk zijn. Deze is met name geschikt voor hard, knoestig en veeleisend hout en in bedrijven die meubels, trappen, deuren of afwerkingselementen produceren.

Samenvatting

Een mesas is een eenvoudige en voordelige oplossing voor standaard timmerwerk. Met scherpe en correct afgestelde messen zorgt deze voor een goede bewerkingskwaliteit, maar kan bij een moeilijke houtnerf meer geluid en uitscheuringen veroorzaken.

De spiraalfrees biedt een soepelere werking, eenvoudiger vervanging van de freesplaten en een beter oppervlak na het schaven. Hij is duurder, maar bij regelmatige productie kan hij de schuurtijd, stilstand door het slijpen en het aantal beschadigde onderdelen beperken.