Lasafzuiging – hoe kies je een oplossing voor veiliger werken?

Wat is lasafzuiging?

Een lasafzuiging is een plaatselijk of werkplekgebonden ventilatiesysteem dat tot doel heeft rook en stof zo dicht mogelijk bij de plaats van ontstaan op te vangen. Het bestaat doorgaans uit een opvangelement, leidingen, een ventilator, een filtermodule en een afvoersysteem of – in goed ontworpen systemen – een systeem voor de terugvoer van gezuiverde lucht.

Lasrook kan zeer fijne deeltjes bevatten, evenals verbindingen die afhankelijk zijn van het gelaste materiaal, het lasproces en de gebruikte toevoegmaterialen. Juist daarom is een enkele „universele” keuze van een apparaat niet voldoende: het systeem moet voortvloeien uit een risicobeoordeling en de omstandigheden van de specifieke werkplek.

Afzuiging is geen vervanging voor andere beschermingsmaatregelen. Het is een van de elementen in de hiërarchie van blootstellingsbeperking, naast een goede werkorganisatie, algemene ventilatie, persoonlijke beschermingsmiddelen en controle van de technische staat van de installatie.

Waarom is lasafzuiging belangrijk?

Tijdens het lassen kunnen rook, stof en gassen ontstaan waarvan de samenstelling afhankelijk is van de technologie, het basismateriaal, de draad of elektrode, en ook van de coatings op het oppervlak. Het beperken van de blootstelling van werknemers moet in de eerste plaats plaatsvinden bij de bron van de emissie.

Een goed gekozen systeem kan bijdragen aan:

• het beperken van de verspreiding van verontreinigende stoffen in de ademzone van de lasser;
• een beter zicht tijdens het lassen;
• een schonere werkplek en minder stofafzetting op machines en apparatuur;
• een overzichtelijkere werkorganisatie bij meerdere werkplekken;
• de uitvoering van maatregelen die voortvloeien uit de risicobeoordeling en de regels voor gezondheid en veiligheid op het werk.

De effectiviteit hangt vooral af van de vraag of het afzuigelement correct ten opzichte van de rookbron is geplaatst en of de installatie op de juiste manier wordt gebruikt en onderhouden.

Soorten lasafzuiginstallaties

Puntafzuigingen met afzuigarm

Met een afzuigarm kan de zuigmond dicht bij de lasplaats worden geplaatst. Dit is een veelgebruikte oplossing voor vaste of semi-vaste werkplekken, vooral wanneer de laspositie en de afmetingen van de werkstukken binnen een beperkt bereik variëren.

• mogelijkheid om het afzuigpunt bij de bron te plaatsen;
• goede toegankelijkheid van de werkplek;
• aansluitbaar op een centraal afzuigsysteem of een filterinstallatie.

Lastafels met afzuiging

Een lastafel met afzuiging integreert het werkoppervlak met een systeem voor het opvangen van verontreinigingen. Dit kan geschikt zijn voor werkstukken waarvan de afmetingen zijn afgestemd op de tafel en waarbij de werkzaamheden repetitief van aard zijn.

• compacte oplossing voor een enkele werkplek;
• afzuiging van onderaf of via spleten in het werkblad;
• het is gemakkelijker om het werkstuk in een vaste positie te houden.

Centrale systemen

Een centraal systeem is bedoeld voor meerdere werkplekken. Hierbij moet rekening worden gehouden met gelijktijdig gebruik, de weerstand van de installatie, het soort verontreinigingen, de keuze van filters, automatisering en een veilige afvoer van filterafval.

• bediening van meerdere afzuigpunten;
• mogelijkheid tot centrale besturing en bewaking;
• de noodzaak van een professioneel ontwerp en het in evenwicht brengen van de installatie.

Mobiele lasafzuiginstallaties

Mobiele filterinstallaties zijn handig wanneer werkplekken van locatie veranderen of wanneer er korte reeksen werkzaamheden worden uitgevoerd. Hun effectiviteit hangt af van de juiste plaatsing van de arm of zuigmond, en ook van de capaciteit en de staat van de filters.

• flexibel inzetbaar op verschillende plaatsen in de hal;
• geen noodzaak om een uitgebreid kanaalnetwerk aan te leggen;
• er moet ruimte, stroomvoorziening en regelmatig onderhoud van de filters worden voorzien.

Afzuiging vanaf de lashouder

Bij sommige processen kunnen lastoestellen met rookafzuiging worden gebruikt. Deze oplossing kan de uitstoot bij de bron zelf beperken, maar vereist een juiste afstemming op de lasmethode, de ergonomie van het werk en de afzuigparameters.

Waar moet u op letten bij de keuze van een lasafzuiging?

Soort proces en materiaal

Bij de keuze moet rekening worden gehouden met de lasmethode, het soort metaal, de toevoegmaterialen, de coatings en de middelen die vóór het lassen worden gebruikt. Er kunnen andere risico’s optreden bij het werken met roestvrij staal, verzinkte, geverfde of met olie vervuilde onderdelen.

Aantal werkplekken en gelijktijdig gebruik

De luchtstroom en de grootte van de installatie moeten worden bepaald op basis van het daadwerkelijke werkscenario. Bij een centraal systeem is het van cruciaal belang om vast te stellen hoeveel werkplekken tegelijkertijd in bedrijf zijn en wat de vereisten zijn voor elk afzuigpunt.

Afzuigefficiëntie

Het is van het grootste belang om de rook zo dicht mogelijk bij de lasboog of de emissieplaats af te zuigen. Een te grote afstand van de afzuigmond, ongunstige tocht of de plaatsing van een element tussen de rookbron en de afzuigmond kunnen de efficiëntie van het systeem aanzienlijk verminderen.

Capaciteit, druk en stromingsweerstanden

De parameters van de ventilator moeten worden geanalyseerd in combinatie met de lengte van de kanalen, het aantal bochten, de diameters van de leidingen, de filters en de afzuigelementen. Een hoog opgegeven debiet van het apparaat alleen is geen garantie voor de effectiviteit in de uiteindelijke installatie.

Geluid, ergonomie en toegankelijkheid voor onderhoud

Het is de moeite waard om het geluidsniveau, het bereik van de arm, het gemak waarmee deze kan worden gepositioneerd, de toegang tot de filters, de manier waarop de opvangbakken worden geleegd en de beschikbaarheid van verbruiksonderdelen en service te controleren.

Filtratie, luchtafvoer en recirculatie

Het type filtratie moet worden afgestemd op de aard van de verontreinigingen en de proceseisen. In de praktijk kan het systeem gebruikmaken van mechanische filtratie, filterpatronen van een bepaalde klasse, vonkafscheiding of andere door de fabrikant voorgeschreven oplossingen. Koolstoffilters worden voornamelijk gebruikt voor specifieke gassen en geuren, en niet als universele vervanging voor deeltjesfiltratie.

De beslissing om de lucht naar buiten af te voeren of te recirculeren vereist een technische analyse, een risicobeoordeling en moet in overeenstemming zijn met de regelgeving en de instructies van de fabrikant. Er moet met name rekening worden gehouden met de samenstelling van de verontreinigingen, de filterefficiëntie, de wijze waarop de toestand van de filters wordt gecontroleerd en de eisen voor de toegevoerde lucht.

Bij processen waarbij vonken of hete deeltjes vrijkomen, kunnen aanvullende brand- en explosiebeveiligingsmaatregelen nodig zijn. Deze moeten worden afgestemd op het specifieke proces en de eigenschappen van het stof; er mag niet worden aangenomen dat elk standaardfilter geschikt is.

Lasafzuiging en arbeidsveiligheid

De werkgever moet de gevaren identificeren, de beroepsrisico’s beoordelen en maatregelen nemen om de blootstelling van werknemers te beperken. In de praktijk betekent dit dat het ontwerp van de ventilatie en afzuiging moet worden afgestemd op de werkelijke arbeidsomstandigheden, metingen of blootstellingsbeoordelingen en werkplekinstructies.

Lokale afzuiging is bijzonder waardevol, omdat verontreinigingen dicht bij de bron worden verwijderd. Algemene ventilatie kan dit ondersteunen, maar mag doorgaans niet als enige oplossing worden beschouwd bij processen waarbij aanzienlijke hoeveelheden rook vrijkomen.

Persoonlijke beschermingsmiddelen, waaronder goed gekozen ademhalingsbescherming, kunnen een extra beschermingslaag vormen. Ze mogen echter geen vervanging zijn voor een effectieve beperking van emissies en het afvangen van verontreinigende stoffen, waar dit technisch mogelijk is.

Gebruik en onderhoud

Zelfs een goed gekozen afzuigsysteem zal niet effectief zijn zonder correct gebruik. Het onderhoudsschema moet worden afgestemd op de instructies van de fabrikant, de intensiteit van het gebruik en het soort verontreinigende stoffen.

• controleer regelmatig de positie van de zuigmond of de arm ten opzichte van de rookbron;
• controleer de staat van de filters, leidingen, afdichtingen en opvangelementen;
• reinig of vervang de filterpatronen volgens de instructies en de procedures voor veilig afvalbeheer;
• bedek roosters, aansluitingen of veiligheidsvoorzieningen niet;
• voer periodieke inspecties en metingen uit die vereist zijn voor het systeem en de werkplek;
• train de operators in het correct instellen en gebruiken van de afzuiging.

De meest voorkomende fouten bij de keuze en het gebruik

• De zuigmond te ver van de bron plaatsen: de afzuigcapaciteit neemt sterk af naarmate de afstand toeneemt.
• Keuze uitsluitend op basis van de waarde in m³/h: er moet rekening worden gehouden met het gehele systeem, inclusief de weerstand van kanalen en filters.
• Gebruik van filters die niet geschikt zijn voor de verontreinigingen: het type filterpatroon moet aansluiten bij het proces en de instructies van de fabrikant.
• Het verwaarlozen van onderhoud: vervuilde filters en lekken verminderen de efficiëntie en verhogen de bedrijfskosten.
• Tocht negeren: ongecontroleerde luchtstroom kan rook wegvoeren van het afzuigpunt naar de ademhalingszone.
• De afzuiging beschouwen als de enige bescherming: het systeem moet deel uitmaken van een breder programma voor veiligheid en gezondheid op het werk.

Mobiele afzuiging, afzuigarm of centraal systeem?

Samenvatting

Lasafzuiging is een belangrijk onderdeel van een veiligere organisatie van laswerkzaamheden. Het beste systeem is niet altijd het apparaat met de hoogste opgegeven doorstroom, maar een oplossing die is afgestemd op het proces, de materialen, de werkplekken en de werkwijze.

Voor de aankoop is het raadzaam om de emissiebronnen, het werkelijke aantal werkplekken, de afzuigmethode, de filtratie, het onderhoud en de arbeidsveiligheidsvereisten te analyseren. Het ontwerp en de oplevering van een grotere installatie moeten worden toevertrouwd aan bekwame specialisten.