Lassen is onmisbaar in tal van sectoren, maar gaat ook gepaard met de uitstoot van rook en gassen die de luchtkwaliteit op de werkplek kunnen verslechteren. Een lasafzuiging is een van de belangrijkste technische maatregelen om de blootstelling van werknemers te beperken, omdat hiermee verontreinigende stoffen zo dicht mogelijk bij de bron worden opgevangen.
Lassen is onmisbaar in tal van sectoren, maar gaat ook gepaard met de uitstoot van rook en gassen die de luchtkwaliteit op de werkplek kunnen verslechteren. Een lasafzuiging is een van de belangrijkste technische maatregelen om de blootstelling van de werknemer te beperken, omdat deze verontreinigingen zo dicht mogelijk bij de plaats van ontstaan afvangt.
Het is belangrijk te benadrukken dat een correct gekozen afzuigsysteem niet op zichzelf alle risico’s „elimineert”. Effectieve bescherming vereist een combinatie van lokale afzuiging, algemene ventilatie, een goede werkorganisatie, onderhoud van de apparatuur en – indien de risicobeoordeling dit vereist – geschikte ademhalingsbeschermingsmiddelen.
Wat zijn lasdampen?
Lasrook is een mengsel van zeer fijne vaste deeltjes en gassen die ontstaan tijdens lasprocessen en andere werkzaamheden waarbij hitte wordt gebruikt. De samenstelling ervan is niet constant – deze hangt af van de lasmethode, het soort gelast metaal, de toevoegmaterialen, de oppervlaktecoatings en de procesparameters.
Afhankelijk van de gebruikte technologie kunnen de rookgassen onder andere het volgende bevatten:
- deeltjes en oxiden van metalen, zoals ijzer of mangaan;
- chroom- en nikkelverbindingen, met name bij het werken met roestvrij staal;
- gassen en reactieproducten, waaronder ozon en stikstofoxiden onder bepaalde procesomstandigheden;
- fijne en ultrafijne deeltjes, die diep in de luchtwegen kunnen doordringen.
Daarom mogen niet alle lasprocessen over één kam worden geschoren. Bij de risicobeoordeling moet rekening worden gehouden met de specifieke werkwijze, het materiaal, de gebruikte toevoegmaterialen, de coatings en de ventilatieomstandigheden in de werkplaats.
Hoe kunnen lasdampen de gezondheid beïnvloeden?
Het inademen van lasrook kan de luchtwegen, de ogen en de huid belasten. De aard en de omvang van het risico hangen af van de concentratie van verontreinigende stoffen, de blootstellingsduur, het soort proces en de doeltreffendheid van de toegepaste veiligheidsmaatregelen.
Belangrijk is dat het risico niet alleen voor de lasser geldt. Ook personen die in de buurt van de werkplek werken, kunnen worden blootgesteld als de rook zich door de hal verspreidt en niet effectief bij de bron wordt afgezogen.
Gevolgen van kortstondige blootstelling
Bij onvoldoende ventilatie of een verkeerd afgestelde afzuiging kunnen symptomen optreden die wijzen op irritatie door verontreinigingen in de lucht. Hiertoe behoren onder andere:
- irritatie van de ogen, neus en keel;
- hoesten, een gevoel van kortademigheid of ademhalingsongemak;
- hoofdpijn, zwakte of een verslechtering van het welzijn;
- verminderde zichtbaarheid in de laszone door achterblijvende rook.
Deze symptomen mogen niet worden genegeerd. Ze moeten een aanleiding zijn om de emissiebron, de afzuiginstellingen, de ventilatiecapaciteit en de gebruikte beschermingsmiddelen te controleren.
Risico’s van langdurige blootstelling
Regelmatige blootstelling aan lasrook kan gepaard gaan met het risico op ernstigere gezondheidsproblemen. In de praktijk wordt bijzondere aandacht besteed aan aandoeningen van de luchtwegen, waaronder beroepsastma, en aan het risico op kanker als gevolg van blootstelling aan lasrook.
Bij het lassen van materialen die chroom of nikkel bevatten, is een bijzonder zorgvuldige risicobeoordeling en blootstellingscontrole noodzakelijk. Mangaansamenstellingen die in bepaalde rookgassen aanwezig zijn, kunnen ook aanleiding geven tot bezorgdheid over mogelijke neurologische effecten bij langdurige, ongecontroleerde blootstelling.
Het risico hangt af van de feitelijke werkomstandigheden en kan daarom niet betrouwbaar worden beoordeeld op basis van het type apparaat alleen. Van belang zijn metingen, de beoordeling van het beroepsrisico, de staat van de installatie en de werkwijze van de operator.
Hoe beperkt een lasafzuiging de blootstelling?
Een lasafzuiging beperkt het contact van de werknemer met verontreinigende stoffen door de rook dicht bij de lasboog op te vangen, voordat deze zich over de werkplek en de hal verspreidt. Afhankelijk van het type oplossing kan het gaan om een afzuigarm, een in de brander geïntegreerde afzuiging, een afzuigtafel, een mobiel apparaat of een centrale installatie.
Een effectief systeem kan:
- de hoeveelheid rook in de ademzone van de werknemer verminderen;
- de verspreiding van verontreinigende stoffen naar andere werkplekken beperken;
- het zicht tijdens het lassen verbeteren;
- bijdragen aan het schoonhouden van de werkplek;
- het gemakkelijker maken om te voldoen aan de eisen die voortvloeien uit de risicobeoordeling en de gezondheids- en veiligheidsvoorschriften.
Voor een effectieve werking is het belangrijk dat de spuitmond of de arm correct ten opzichte van de rookbron is geplaatst. Zelfs een krachtig apparaat zal slecht presteren als het afzuigpunt te ver weg is, aan de verkeerde kant van de luchtstroom is geplaatst of als het filter versleten is.
Werkplek met en zonder afzuiging
| Gebied | Werkplek zonder effectieve afzuiging | Werkplek met correct gebruikte plaatselijke afzuiging |
|---|---|---|
| Verspreiding van rook | Rook kan in de werkzone blijven hangen en zich door de hal verspreiden | Een aanzienlijk deel van de verontreinigingen wordt dicht bij de bron opgevangen |
| Omstandigheden voor de operator | Groter risico bij het werken in een zichtbare rookwolk | Betere zichtbaarheid en minder blootstelling wanneer het systeem correct is ingesteld |
| Blootstelling van personen in de omgeving | Dit kan ook werknemers in de nabijheid betreffen | De verspreiding van rook in het gebouw kan gemakkelijker worden beperkt |
| Behoud van de werkplek | Meer afzettingen en stof in de werkomgeving | Gemakkelijker schoonhouden, afhankelijk van filtratie en onderhoud |
Arbo en organisatorische verplichtingen
De werkgever dient gevaren te identificeren, beroepsrisico's te beoordelen en maatregelen te nemen om de blootstelling aan schadelijke factoren te beperken. Bij laswerkzaamheden betekent dit onder andere een juiste organisatie van de werkplek, effectieve ventilatie en de keuze van beschermingsmiddelen die geschikt zijn voor het proces.
Lokale afzuiging is een technische maatregel van groot belang, maar ontslaat niet van de verplichting om de werking ervan te controleren. Het systeem moet worden onderhouden, periodiek worden gecontroleerd en worden gebruikt volgens de instructies van de fabrikant. De formele vereisten en de reikwijdte van de metingen moeten altijd worden vastgesteld voor de specifieke vestiging en de geldende voorschriften.
Is lokale afzuiging alleen voldoende?
Lasafzuiging is een basiselement van collectieve bescherming, maar moet in veel situaties deel uitmaken van een breder veiligheidssysteem. De bescherming moet worden opgezet volgens de hiërarchie van risicobeperkende maatregelen.
- kies de lastechnologie en materialen zodanig dat emissies waar mogelijk worden beperkt;
- gebruik plaatselijke afzuiging en adequate algemene ventilatie;
- zorg voor de juiste afstelling van de arm, het mondstuk of de brander met afzuiging;
- gebruik ademhalingsbeschermingsmiddelen wanneer de risicobeoordeling dit vereist;
- zorg voor opleidingen, instructies en controle van de toestand van de apparatuur;
- las geen materialen met onbekende of niet-verwijderde coatings zonder voorafgaande risicobeoordeling.
Hoe kies je een afzuiginstallatie met het oog op de bescherming van de gezondheid?
De keuze van de afzuiging moet beginnen met een analyse van het proces, en niet uitsluitend met een vergelijking van het ventilatorvermogen. De belangrijkste criteria zijn:
- de lasmethode en het soort materiaal;
- het aantal en de opstelling van de werkplekken;
- de frequentie en de duur van de werkzaamheden;
- de mogelijkheid om het afzuigpunt dicht bij de rookbron te plaatsen;
- het type filtratie, afgestemd op de verontreinigingen en de onderhoudsprocedures;
- geluid, mobiliteit, toegankelijkheid voor onderhoud en exploitatiekosten van de filters;
- de mogelijkheid om het systeem uit te breiden naarmate de fabriek groeit.
Filters worden gekozen op basis van het soort verontreinigingen en de technische oplossing. Niet elk proces vereist hetzelfde type filtratie, en de recirculatie van gezuiverde lucht kan aan aanvullende voorwaarden onderhevig zijn. Bij twijfel is het raadzaam om het ontwerp te bespreken met de leverancier van het systeem en een specialist op het gebied van gezondheid en veiligheid op het werk.
Samenvatting
Lasrook vormt een aanzienlijk beroepsrisico; daarom moet blootstellingsbeheersing standaard zijn op elke laswerkplek. Lokale afzuiging beperkt de hoeveelheid verontreinigingen in de ademzone van de operator en helpt ook personen te beschermen die in de buurt werken.
De beste resultaten worden bereikt wanneer de afzuiging is afgestemd op het proces, correct is ingesteld, regelmatig wordt onderhouden en wordt aangevuld met ventilatie, een goede werkorganisatie en de juiste persoonlijke beschermingsmiddelen. Een dergelijke aanpak verbetert de arbeidsomstandigheden en helpt gezondheidsrisico’s op de lange termijn te beperken.
