Een schroefcompressor is de belangrijkste bron van perslucht in werkplaatsen, onderhoudsbedrijven en productiefaciliteiten. Hij voorziet machines, productielijnen, pneumatisch gereedschap, assemblagestations en automatiseringscomponenten van perslucht. Het feit dat lucht wordt gecomprimeerd, betekent echter niet automatisch dat de compressor in zijn geheel moet worden geregistreerd bij het Bureau voor Technisch Toezicht.
Een schroefcompressor is de belangrijkste bron van perslucht in werkplaatsen, garages en productiefaciliteiten. Hij voorziet machines, productielijnen, pneumatisch gereedschap, assemblagestations en automatiseringscomponenten van perslucht. Het feit dat er lucht wordt gecomprimeerd, betekent echter niet automatisch dat de gehele compressor bij het Bureau voor Technisch Toezicht (UDT) moet worden geregistreerd.
In de praktijk hebben de verplichtingen ten aanzien van het UDT vooral betrekking op drukapparatuur die deel uitmaakt van een set of installatie. Meestal gaat het om de persluchttank. Ook een ander drukelement dat in de documentatie van de fabrikant als afzonderlijk technisch apparaat wordt aangeduid, kan van belang zijn.
Het belangrijkste antwoord
Een schroefcompressor hoeft als machine niet bij het UDT te worden geregistreerd louter omdat het een compressor is. Het drukvat ervan of een afzonderlijk vat dat in het persluchtsysteem is geïnstalleerd, kan daarentegen wel onder het technisch toezicht vallen.
De beoordeling mag niet uitsluitend worden uitgevoerd op basis van het motorvermogen, het vermogen van de compressor of de modelnaam. Vier gegevens zijn cruciaal: de tankinhoud, de toegestane overdruk, de inbouwwijze en de gegevens op het typeplaatje.
Als het apparaat een reservoir heeft, moet men op het typeplaatje de inhoud V in liters en de toegestane overdruk P of PD in bar aflezen. Vervolgens berekent men het product:
P × V
Aan de hand van het resultaat kan in eerste instantie worden bepaald of de tank onder het vereenvoudigde toezicht valt, of dat er een aanmelding bij de UDT nodig is en een vergunning voor gebruik moet worden verkregen.
Wettelijke basis in 2026
Voor drukapparatuur zijn vooral de volgende documenten van belang: de wet inzake technisch toezicht, de verordening waarin de soorten apparatuur worden vastgesteld die onder toezicht vallen, en de verordening inzake de technische voorwaarden voor het toezicht op bepaalde drukapparatuur. De voorschriften vormen geen enkele eenvoudige categorie onder de noemer „schroefcompressor die onder het toezicht van de UDT valt”. De classificatie wordt bepaald door de parameters van het specifieke drukapparaat.
Daarom kunnen twee compressoren met een vergelijkbaar vermogen en een vergelijkbare capaciteit verschillende verplichtingen met zich meebrengen. Het volstaat dat ze reservoirs hebben met een andere inhoud, een andere druk of een andere inbouwwijze.
Reservoir in een compressoraggregaat
Als reservoir in een compressoraggregaat wordt beschouwd: een reservoir dat deel uitmaakt van een compleet aggregaat. Dit kan een set zijn waarbij de compressor, het reservoir, de armaturen en de overige uitrusting één door de fabrikant geleverde constructie vormen.
Voor een dergelijke tank geldt de volgende drempelwaarde:
P × V ≥ 800 bar·l
Bovendien moet de overdruk de in de eisen aangegeven grenswaarde overschrijden. In typische industriële installaties die werken bij 8, 10 of 13 bar is aan de drukvoorwaarde voldaan. Het belangrijkste is dus de juiste berekening van het product van de inhoud en de overdruk.
| Het resultaat P × V voor de tank in de installatie | Vorm van toezicht | Wat betekent dit in de praktijk? |
|---|---|---|
| P × V < 800 bar·l | Vereenvoudigd toezicht | Geen UDT-besluit dat de exploitatie toestaat en geen standaard periodieke keuringen. |
| 800 ≤ P × V ≤ 3000 bar·l | Volledig toezicht | Aanmelding, keuring bij oplevering en een vergunning voor gebruik zijn vereist. |
| P × V > 3000 bar·l | Volledig toezicht | Periodieke keuringen zijn vereist, waaronder inspecties volgens het UDT-schema. |
Rekenvoorbeeld voor een aggregaat
Als de tank een inhoud heeft van 90 liter en werkt bij een overdruk van 8 bar, ziet de berekening er als volgt uit:
90 × 8 = 720 bar·l
Het resultaat is lager dan 800 bar·l. Een dergelijke tank in een aggregaat valt onder vereenvoudigd toezicht.
Voor een tank van 100 liter bij 10 bar is het resultaat:
100 × 10 = 1000 bar·l
De drempel van 800 bar·l is overschreden, dus het apparaat moet bij de UDT worden aangemeld en er moet een besluit worden verkregen voordat het in gebruik wordt genomen.
Een tank van 270 liter bij 10 bar levert het volgende resultaat op:
270 × 10 = 2700 bar·l
Dit valt binnen het bereik van 800 tot 3000 bar·l. Er geldt volledig toezicht.
Een tank van 500 liter bij 10 bar levert het volgende op:
500 × 10 = 5000 bar·l
Het resultaat overschrijdt 3000 bar·l. Een dergelijke tank valt nog steeds onder het volledige toezicht, maar de reikwijdte en de inspectietermijnen zijn ruimer dan bij een kleiner product P × V.
Een vrijstaande tank is een andere categorie
Een afzonderlijke tank die naast de compressor is geplaatst, mag niet automatisch worden beschouwd als een tank in een aggregaat. Meestal gaat het om een vaste, vrijstaande tank die deel uitmaakt van de persluchtinstallatie.
Voor vaste tanks geldt een lagere drempelwaarde dan voor tanks in compressorunits. In een typische persluchtinstallatie moet de volgende waarde worden gecontroleerd:
PD × V > 300 bar·l
Een tank van 50 liter bij 10 bar levert bijvoorbeeld:
50 × 10 = 500 bar·l
Als het een vrijstaand apparaat is, overschrijdt het de drempel van 300 bar·l en kan het volledige toezicht vereisen. Hetzelfde resultaat, beoordeeld voor een tank die deel uitmaakt van een aggregaat, zou lager zijn dan de drempel van 800 bar·l. De wijze van inbouw is dus van groot belang.
Hoe herken je het type tank?
Het veiligst is om de documentatie van de fabrikant, de conformiteitsverklaring, de handleiding en de typeplaatjes te raadplegen. Baseer de beoordeling niet uitsluitend op het uiterlijk van de set.
Een compressor die op de tank is gemonteerd, kan als één aggregaat worden verkocht. In een andere configuratie kan de compressor apart staan en kan de tank via een leiding als onafhankelijk apparaat worden aangesloten. Het verschil in constructie en documentatie is van invloed op de kwalificatie.
Als dit in de documentatie niet eenduidig wordt aangegeven, is het raadzaam om het volgende naar de bevoegde afdeling van de UDT te sturen:
- een foto van het typeplaatje,
- een installatieschema,
- de handleiding van de fabrikant,
- de conformiteitsverklaring,
- een beschrijving van de montageprocedure.
Hierdoor kan een beoordeling worden verkregen die betrekking heeft op de daadwerkelijke configuratie, en niet op een algemene productbeschrijving.
Valt een compressor zonder klassieke tank buiten de bevoegdheid van de UDT?
Het ontbreken van een grote tank onder de compressor ontslaat u niet van de verplichting om de documentatie te controleren. Een schroefcompressor kan onderdelen bevatten die onder druk werken. Als de fabrikant een van deze onderdelen als een afzonderlijk drukapparaat aanduidt, moeten de parameters, de constructie en het gebruiksdoel ervan worden beoordeeld.
Er mag echter niet worden aangenomen dat elke afscheider, filter of behuizingsonderdeel automatisch registratie vereist. De gegevens van de fabrikant, de markeringen en de technische documentatie vormen de basis. In geval van twijfel moet de kwalificatie worden bevestigd door de bevoegde afdeling van de UDT.
Vereenvoudigd toezicht betekent niet dat er geen verplichtingen zijn
Vereenvoudigd toezicht houdt in dat de UDT geen vergunning voor het gebruik afgeeft en geen standaard periodieke keuringen uitvoert zoals voorzien bij volledig toezicht. Dit betekent echter niet dat de tank zonder technische controle mag worden gebruikt.
De exploitant moet zich houden aan de instructies, de toegestane druk en de veiligheidsvoorschriften. Condensaat moet regelmatig worden afgevoerd, de dichtheid van de verbindingen moet worden gecontroleerd en de toestand van de veiligheidsklep moet worden gecontroleerd.
Het is verboden om zelfstandig de instelling van de klep te verhogen, de tank te lassen of constructieve wijzigingen aan te brengen zonder de juiste procedure te volgen. Interne corrosie is met name van belang in installaties waarin perslucht niet op de juiste wijze wordt ontvochtigd. Condensaat dat zich op de bodem van de tank ophoopt, kan de materiaalafbraak versnellen.
Hoe meldt u de tank aan bij de UDT?
Indien het apparaat onder volledig toezicht valt, dient de exploitant een aanvraag in voor het uitvoeren van een keuring van het drukapparaat. De documenten worden ingediend bij de regionaal bevoegde afdeling of het kantoor van de UDT.
Bij de aanvraag moet voor elk aangemeld apparaat documentatie in het Pools worden gevoegd. Na controle van de documenten voert de inspecteur een afnamecontrole uit terwijl het apparaat bedrijfsklaar is.
Onder andere de markeringen op de tank, de technische staat, de veiligheidsvoorzieningen, de juistheid van de montage en de overeenstemming van de configuratie met de documentatie kunnen worden gecontroleerd. Na een positieve keuring geeft de UDT een besluit af waarin toestemming wordt verleend voor het gebruik.
Welke documenten moeten worden voorbereid?
De omvang van de documentatie hangt af van het specifieke apparaat. Meestal zijn de volgende documenten nodig:
- een gebruiksaanwijzing in het Pools,
- een conformiteitsverklaring,
- documentatie van de tank,
- tekeningen of installatieschema's,
- gegevens van de veiligheidsklep,
- een goed leesbaar typeplaatje.
Op het typeplaatje moeten vooral de fabrikant, het serienummer, het bouwjaar, de inhoud en de toegestane druk vermeld staan. De gegevens in de aanvraag moeten overeenkomen met de documentatie van het apparaat.
Een probleem kan de aankoop van een gebruikte compressor zonder documenten zijn. Het ontbreken van een handleiding, verklaring of leesbaar typeplaatje bemoeilijkt de beoordeling en registratie. Voordat u een gebruikte set aanschaft, is het raadzaam te controleren of deze is voorzien van een inspectieboek, een geldig besluit en volledige documentatie.
De CE-markering vervangt de UDT-beslissing niet
De CE-markering en de conformiteitsverklaring bevestigen dat de fabrikant een conformiteitsbeoordeling heeft uitgevoerd met betrekking tot de relevante eisen. Ze vervangen echter niet de UDT-beslissing die vereist is voor apparatuur die onder volledig toezicht valt.
De verkoper kan de documentatie verstrekken en helpen bij het opstellen van de gegevens. De verplichting tot aanmelding en het verkrijgen van een besluit rust echter op de exploitant, dat wil zeggen de entiteit die het apparaat zal gebruiken.
UDT en de keuze van het vermogen van de compressor
De kwalificatie voor technisch toezicht zegt niets over de vraag of de compressor correct is afgestemd op de huidige behoefte van de fabriek. Dit zijn twee afzonderlijke zaken.
Een schroefcompressor moet worden gekozen op basis van het totale luchtverbruik, de vereiste druk, het gelijktijdige gebruik van de verbruikers, de geplande uitbreiding van de fabriek en de aard van de veranderingen in de behoefte. Het gaat om het effectieve vermogen, en niet alleen om het motorvermogen of het theoretische vermogen.
Een te kleine compressor kan continu onder hoge belasting draaien en de vereiste druk niet handhaven. Een te grote installatie is ook niet altijd voordelig. Frequente cycli en werking buiten het optimale bereik kunnen het energieverbruik verhogen.
Hoe energieverliezen beperken?
De kosten voor het produceren van perslucht hangen niet alleen af van de compressor. Ook de dichtheid van de installatie, drukverliezen, de staat van de filters, de werking van de droger en de ingestelde werkdruk spelen een grote rol.
Lekken veroorzaken energieverlies, omdat de compressor lucht produceert die geen nuttig werk verricht. Vervuilde filters en onjuist gekozen leidingen verhogen de stromingsweerstand. De gebruiker probeert vaak drukverliezen te compenseren door de druk te verhogen, wat het energieverbruik nog verder kan doen stijgen.
Regelmatige controle van de installatie, het verhelpen van lekkages, het correct ontvochtigen van de lucht en het afstemmen van de werkdruk op de daadwerkelijke verbruikers verbeteren de economische prestaties van het gehele persluchtsysteem. Dit heeft geen invloed op de UDT-certificering, maar kan de exploitatiekosten verlagen.
De meest voorkomende fouten van gebruikers
- De verplichting uitsluitend beoordelen op basis van de tankinhoud.
- Het hanteren van de drempelwaarde van 800 bar·l voor elke tank, ook voor vrijstaande tanks.
- Het in bedrijf stellen van een apparaat dat onder volledig toezicht valt voordat de beslissing is verkregen.
- De CE-markering beschouwen als vervanging van de UDT-beslissing.
- Aankoop van een gebruikte compressor zonder documentatie en zonder leesbaar typeplaatje.
- Het nalaten van regelmatige condensafvoer en controle van de veiligheidsklep.
Samenvatting
Een schroefcompressor valt niet automatisch onder de registratieplicht als complete machine. De verplichting geldt in de eerste plaats voor de drukvat en hangt af van de parameters ervan en de wijze van inbouw.
Voor een tank in een compressoraggregaat is de drempelwaarde P × V van ten minste 800 bar·l van cruciaal belang. Voor een typische vrijstaande tank moet de drempelwaarde van 300 bar·l en de drukvoorwaarde worden gecontroleerd. Vóór de ingebruikname moeten de gegevens op het typeplaatje worden afgelezen, P × V worden berekend en de documentatie worden gecontroleerd.
De definitieve goedkeuring moet betrekking hebben op de specifieke configuratie. Bij onduidelijkheden is het het veiligst om de documenten voor te leggen aan de bevoegde afdeling van de UDT. Zo worden verkeerde interpretaties, stilstand en het gebruik van de tank zonder de vereiste goedkeuring voorkomen.
