Bij het kiezen van een CNC-kantbank is het aantal aangestuurde assen niet de enige belangrijke factor. Ontdek wat de assen Y1, Y2, X, R, Z1, Z2 en V doen, hoe ze de nauwkeurigheid beïnvloeden en welke configuratie geschikt is voor eenvoudige producten, kleine series en regelmatig wisselende opdrachten.
Bij het kiezen van een CNC-kantbank ligt de nadruk vaak op het aantal aangestuurde assen. Fabrikanten bieden machines met drie, vier, zes en acht assen aan, terwijl uitgebreidere uitvoeringen nog meer CNC-gestuurde bewegingen kunnen hebben. Meer assen betekenen echter niet automatisch een betere investering. De juiste keuze hangt af van de geometrie van de werkstukken, de productieomvang, de frequentie van omstellen en de gewenste automatiseringsgraad.
Voor eenvoudig kantwerk volstaat in veel bedrijven de basisconfiguratie Y1 + Y2 + X. Bij complexere onderdelen worden de R-as en de Z1/Z2-assen interessant. Voor lange zettingen is ook automatische doorbuigingscompensatie, vaak aangeduid als V-as, belangrijk. Inzicht in deze functies helpt bij het kiezen van een machine voor zowel huidige als toekomstige opdrachten.
Wat betekenen de assen van een CNC-kantbank?
Elke as bestuurt een specifieke beweging van de bovenbalk, de achteraanslag of een ander machineonderdeel. De CNC-besturing positioneert de assen volgens het zetprogramma en beperkt zo handmatig meten en afstellen.
De meest voorkomende assen zijn:
- Y1 en Y2 – onafhankelijke aansturing van de linker- en rechterzijde van de bewegende bovenbalk.
- X – instelling van de afstand tussen achteraanslag en buiglijn.
- R – hoogteverstelling van de aanslagvingers.
- Z1 en Z2 – zijdelingse verplaatsing van de aanslagvingers over de werkbreedte.
- X1 en X2 – onafhankelijke dieptepositionering van twee delen van de achteraanslag.
- V – aansturing van de doorbuigingscompensatie indien aanwezig.
Het is belangrijk om CNC-gestuurde assen te onderscheiden van handmatige verstellingen. Niet ieder verstelbaar mechanisme is een CNC-as. Ook kan de manier waarop fabrikanten assen tellen verschillen.
Y1 en Y2 – de basis voor nauwkeurig kanten
Bij een hydraulische CNC-kantbank bepalen Y1 en Y2 de positie van de linker- en rechterzijde van de bewegende bovenbalk. Door de gesynchroniseerde aansturing blijft de balk correct gepositioneerd ten opzichte van de tafel en kan het onderste punt van de zetbeweging nauwkeurig worden ingesteld.
De positioneernauwkeurigheid beïnvloedt de herhaalbaarheid van de buighoek. Het eindresultaat hangt daarnaast af van het materiaal, de gereedschappen, de perskracht en de compensatie van doorbuiging. Een voorbeeld van een machine met automatische balkpositionering is de CORMAK CNC BASE 40×2000. De exacte uitrusting moet altijd worden gecontroleerd aan de hand van de machinespecificatie.
X-as – de belangrijkste as van de achteraanslag
De X-as plaatst de achteraanslag op de geprogrammeerde afstand van de buiglijn. De operator legt de plaat tegen de aanslagvingers en kan de zetting uitvoeren zonder elke volgende positie handmatig op te meten.
Wanneer een onderdeel meerdere zettingen nodig heeft, verandert de CNC-besturing automatisch de aanslagpositie tussen de programmastappen. Dit verbetert de herhaalbaarheid en vermindert de insteltijd. De combinatie Y1 + Y2 + X vormt daarom een geschikte basis voor veel standaardwerkzaamheden.
R-as – wanneer is deze echt nuttig?
De R-as bepaalt de verticale positie van de aanslagvingers. Na de eerste zetting kunnen flenzen of reeds gevormde delen het moeilijk maken om de volgende rand tegen een achteraanslag met vaste hoogte te plaatsen.
Met een automatisch aangestuurde R-as kan de hoogte tijdens het programma veranderen. Dit is bijzonder nuttig bij:
- profielen met meerdere zettingen,
- hoge flenzen,
- doosvormige onderdelen,
- behuizingen en metalen kasten,
- complexe zetvolgordes.
Voor eenvoudige werkzaamheden kan een handmatige hoogteverstelling volstaan. Bij de CORMAK CNC SERVO EURO PB 125×2500 wordt bijvoorbeeld een handmatige R-verstelling met optionele servoaandrijving beschreven. Een verstelbare R-positie is dus niet automatisch een CNC-gestuurde R-as.
Z1 en Z2 – belangrijk bij wisselende productie
De Z1- en Z2-assen verplaatsen de aanslagvingers zijwaarts langs de bovenbalk. Bij eenvoudige machines worden de vingers handmatig gepositioneerd. Wanneer urenlang hetzelfde onderdeel wordt geproduceerd, hoeft dat geen groot nadeel te zijn.
Bij frequente orderwisselingen zorgen automatische Z-assen ervoor dat de geprogrammeerde posities snel kunnen worden ingesteld. Dit biedt voordelen bij:
- kleine productieseries,
- onderdelen met uiteenlopende breedtes,
- dozen, behuizingen en kasten,
- werkzaamheden met veel verschillende programma's,
- opdrachten met veel omstellingen.
Z-assen voeren zelf geen zetbewerking uit, maar vergroten de flexibiliteit van het positioneren. Om het economische voordeel te bepalen, is het zinvol te tellen hoe vaak de aanslagvingers per dienst worden verplaatst.
X1 en X2 – voor veeleisende werkstukken
Een standaard X-as positioneert de achteraanslag op één gemeenschappelijke diepte. Met X1/X2 kunnen twee delen van de aanslag onafhankelijk worden afgesteld. Dit kan nuttig zijn bij asymmetrische onderdelen, onregelmatige vormen en schuine referentieranden.
Voor gewone profielen, behuizingen en constructiedelen volstaat meestal één X-as. Voordat een X1/X2-systeem wordt gekozen, moet worden nagegaan of de werkstukken verschillende aanslagdieptes nodig hebben en of de aanslagconstructie daarvoor geschikt is.
V-as – automatische doorbuigingscompensatie
Bij hoge zetkrachten kunnen de tafel en de bovenbalk elastisch vervormen. Zonder geschikte compensatie kan de buighoek in het midden van een lang onderdeel afwijken van de hoek aan de uiteinden.
Een bombeersysteem, vaak V-as genoemd, corrigeert de geometrie van de gereedschapsondersteuning. Afhankelijk van de machine-uitvoering kan dit automatisch gebeuren. Deze functie is belangrijk bij:
- lange onderdelen,
- dikke platen en hoge belastingen,
- strenge hoektoleranties,
- serieproductie,
- grote werklengtes.
Bij langere kantbanken, zoals de CORMAK CNC SERVO EURO PB 250×6000, verdient de doorbuigingscompensatie bijzondere aandacht. De aanwezigheid en de manier van aansturen moeten voor de specifieke configuratie bevestigd worden.
Is een kantbank met zoveel mogelijk assen de beste keuze?
Niet noodzakelijk. Een bedrijf dat voornamelijk eenvoudige profielen en terugkerende onderdelen maakt, gebruikt mogelijk maar een klein deel van de mogelijkheden van een uitgebreide meerassige achteraanslag. Extra assen verhogen de aanschafkosten en kunnen meer onderhoud, kalibratie en kennis van de bediening vereisen.
Een te eenvoudige machine kan toekomstige opdrachten echter beperken. Daarom is het belangrijk zowel de huidige productie als mogelijke nieuwe producten te beoordelen. De echte waarde van extra assen ligt in een meetbare verbetering van nauwkeurigheid, omsteltijd of productiemogelijkheden.
Welke asconfiguratie is het meest geschikt?
De onderstaande tabel vergelijkt veelgebruikte configuraties. Het gaat om automatisch CNC-gestuurde assen, niet om handmatige instellingen.
| Configuratie | Toepassing | Belangrijkste voordeel |
|---|---|---|
| Y1 + Y2 + X | Eenvoudige zettingen, standaardprofielen | Automatische basispositionering |
| Y1 + Y2 + X + R | Meervoudig gezette profielen en behuizingen | Automatische hoogteverstelling van aanslagvingers |
| Y1 + Y2 + X + R + Z1 + Z2 | Flexibele productie, kleine series | Snel omstellen van de achteraanslag |
| Aanvullend V | Lange zettingen, strenge toleranties | Kleinere hoekverschillen over de lengte |
Voor eenvoudig werk kan een drieassige configuratie voldoende zijn. Bij ingewikkeldere vormen maakt een automatische R-as opeenvolgende zettingen gemakkelijker. Voor een gevarieerde productie biedt Y1, Y2, X, R, Z1 en Z2 veel flexibiliteit. De V-compensatie wordt geselecteerd op basis van de werklengte, belasting en vereiste nauwkeurigheid.
Bij het vergelijken van middelgrote en grote kantbanken kan de CORMAK CNC SERVO EURO PB 200×3200 als voorbeeld worden bekeken. Het aantal automatische assen en de optionele uitrusting moeten in de specifieke offerte worden bevestigd.
Het aantal assen is niet alles
Ook de perskracht, werklengte, openingshoogte, balkslag, positioneernauwkeurigheid, verplaatsingssnelheid, geleidingen, framestijfheid, hydrauliek en gereedschapskwaliteit spelen een belangrijke rol.
Een goede CNC-besturing moet het eenvoudig maken om zetprogramma's op te stellen, instellingen op te slaan en de aanwezige assen te bewegen. Geavanceerdere systemen kunnen grafische simulaties, ondersteuning bij het bepalen van de zetvolgorde en detectie van mogelijke botsingen bieden.
Een voorbeeld van een machine met een uitgebreider besturingssysteem is de CORMAK CNC SERVO ELITE 200×3200 DA-58T. De mogelijkheden van de besturing mogen echter niet worden verward met het aantal daadwerkelijk geïnstalleerde assen.
Voor aanschaf is het raadzaam representatieve werkstuktekeningen en de volledige zetvolgorde te controleren. Daarmee kunnen ook de gereedschapskeuze, flenshoogtes en mogelijke botsingen met gereedschappen of machineonderdelen worden beoordeeld.
Conclusie
De belangrijkste assen van een moderne hydraulische CNC-kantbank zijn Y1, Y2 en X. Ze zorgen voor een gecontroleerde beweging van de bovenbalk en automatische positionering van de achteraanslag. Een automatische R-as vereenvoudigt opeenvolgende zettingen, terwijl Z1 en Z2 het omstellen tussen verschillende producten versnellen.
Bij lange onderdelen helpt V-compensatie om gelijkmatigere buighoeken te verkrijgen. Voor veel bedrijven is Y1 + Y2 + X + R + Z1 + Z2 een praktisch compromis tussen kosten en automatisering. De uiteindelijke keuze moet gebaseerd zijn op de werkstukken, de toleranties en de bevestigde machine-uitrusting.
