Stof dat tijdens productieprocessen ontstaat, is geen homogene verontreiniging. De eigenschappen ervan hangen onder meer af van het materiaal waaruit het bestaat, de deeltjesgrootte, de chemische samenstelling en de wijze van uitstoot. Juist daarom moet stof in de werkomgeving correct worden geïdentificeerd en moeten er doeltreffende methoden worden gekozen om de concentratie ervan te beperken. In timmerwerkplaatsen, metaalbewerkingsbedrijven, laswerkplaatsen of bij laserbewerking is stofafzuiging niet alleen een kwestie van comfort, maar vooral een onderdeel van een goed ontworpen werkplek.
Stof dat tijdens productieprocessen ontstaat, is geen homogene verontreiniging. De eigenschappen ervan hangen onder meer af van het materiaal waaruit het bestaat, de deeltjesgrootte, de chemische samenstelling en de wijze van uitstoot. Juist daarom moet stof in de werkomgeving correct worden geïdentificeerd en moeten er effectieve methoden worden gekozen om de concentratie ervan te beperken. In timmer-, metaal- en laswerkplaatsen of bij laserbewerking is stofafzuiging niet alleen een kwestie van comfort, maar vooral een onderdeel van een goed ontworpen werkplek.
Inhoudsopgave
- Wat is industrieel stof?
- Soorten stof in de werkomgeving
- Bronnen van stofemissies in bedrijven
- De meest schadelijke stofsoorten voor de mens
- Hoe kan stofvorming op de werkplek worden beperkt?
- Samenvatting
Wat is industrieel stof?
Industriële stofdeeltjes zijn kleine vaste deeltjes die in de lucht zweven en ontstaan als gevolg van technologische processen. Ze kunnen het gevolg zijn van snijden, slijpen, boren, frezen, lassen, verbranden of andere mechanische en thermische bewerkingen. Hun grootte is van groot belang – hoe kleiner de deeltjes, hoe gemakkelijker ze diep in de luchtwegen kunnen doordringen.
Vanuit het oogpunt van de werkorganisatie is niet alleen van belang hoeveel stof er ontstaat, maar ook waar en op welke manier het in de lucht terechtkomt. Daarom moet de keuze voor een stofafzuigsysteem worden voorafgegaan door een analyse van welke stofdeeltjes op een specifieke werkplek in de werkomgeving voorkomen.
Soorten stof in de werkomgeving
Soorten stof in de werkomgeving kunnen in de eerste plaats worden bekeken vanuit het oogpunt van hun herkomst en eigenschappen. In industriële bedrijven komt onder andere stof van hout, metalen, kunststoffen en minerale materialen voor, evenals stof dat ontstaat tijdens lasprocessen en lasersnijden.
Stofdeeltjes kunnen ook verschillen in grootte. Grotere deeltjes zakken relatief snel neer op oppervlakken, terwijl fijne deeltjes lang in de lucht blijven hangen en gemakkelijker kunnen worden ingeademd. Juist daarom moet een effectief stofafzuigsysteem worden afgestemd op het soort materiaal en de aard van het proces, en niet uitsluitend worden gekozen op basis van de opgegeven capaciteit van het apparaat.
Classificatie van industrieel stof
Bij de classificatie van industrieel stof kan zowel rekening worden gehouden met de samenstelling als met de fysische eigenschappen en de mogelijke effecten op het menselijk lichaam. In de praktijk is de indeling in stof met een neutraal, irriterend, toxisch, sensibiliserend of kankerverwekkend effect van bijzonder belang.
Ook de respirabele fractie is van belang, dat wil zeggen het deel van het stof dat tot in de diepere delen van de luchtwegen kan doordringen. Niet elke zichtbare afzetting vormt dus het grootste gevaar. Vaak zijn juist de deeltjes die met het blote oog niet zichtbaar zijn, het meest aandacht vereisend bij het ontwerpen van een stofafzuiginstallatie.
Bronnen van stofemissies in bedrijven
De bronnen van stofemissies in werkruimten houden rechtstreeks verband met de gebruikte technologie. In een timmerwerkplaats zijn dat vooral zaagmachines, freesmachines, schaafmachines en slijpmachines. In een metaalbewerkingsbedrijf kan stofvorming gepaard gaan met mechanische bewerking, slijpen of snijden. Bij het lassen ontstaan op hun beurt rook en deeltjes die een passend afzuigsysteem vereisen.
In de praktijk is het het beste om de uitstoot al bij de bron te beperken. Hierbij helpt een goed ontworpen industriële ventilatie, die tot taak heeft verontreinigingen op te vangen voordat ze zich door de hal verspreiden.
De voor de mens meest schadelijke stofdeeltjes
Niet alle stofverontreinigingen vormen hetzelfde gevaar. De meest schadelijke stofdeeltjes voor de mens zijn vooral die welke diep in de longen kunnen doordringen en een toxische, sensibiliserende of kankerverwekkende werking hebben. Er moet bijzondere aandacht worden besteed aan stof dat ontstaat bij de bewerking van materialen die stoffen met gevaarlijke eigenschappen bevatten, en aan zeer fijne deeltjes die vrijkomen bij thermische processen.
Afhankelijk van het soort proces worden verschillende oplossingen toegepast. Bij het lassen zijn lasafzuiginstallaties nuttig, terwijl bij het snijden en graveren van materialen met een laser laser-afzuiginstallaties goed werken. Dergelijke oplossingen maken het mogelijk de uitstoot van verontreinigende stoffen direct bij de bron te beperken.
Hoe kan stofvorming op de werkplek worden beperkt?
Het voorkomen van de gevolgen van blootstelling aan stof moet beginnen met het beperken van de uitstoot ervan. Het afschermen van het proces, een goede organisatie van de werkplek en een effectief lokaal afzuigsysteem zijn van cruciaal belang. Het is ook belangrijk om de installatie regelmatig te reinigen, de filters te controleren en de parameters van de apparatuur aan te passen aan de werkelijke belasting.
In houtverwerkingsbedrijven zijn zaagselafzuiginstallaties bijzonder nuttig; deze vangen zaagsel, spaanders en stof direct bij de machines op. Bij grotere installaties wordt gebruikgemaakt van industriële stofafzuiging, waarmee zelfs meerdere werkplekken tegelijk kunnen worden bediend. Een goed gekozen industriële afzuiging helpt daarentegen om de ontstoffingsparameters op peil te houden tijdens intensieve productieactiviteiten.
Bij het kiezen van een systeem is het vooral belangrijk rekening te houden met:
- het type en de eigenschappen van het stof,
- de deeltjesgrootte,
- de hoeveelheid verontreinigingen die tijdens het proces ontstaan,
- het aantal te bedienen werkplekken,
- de vereiste luchtstroom,
- het type filtratie,
- de mogelijkheid om de installatie in de toekomst uit te breiden.
Samenvatting
Stofdeeltjes in de werkomgeving kunnen qua eigenschappen aanzienlijk verschillen, waardoor een effectieve afzuiging een individuele aanpak vereist. Door industrieel stof te classificeren, kan de aard van het risico beter worden ingeschat, terwijl een analyse van het technologische proces de keuze van het juiste stofafzuigsysteem vergemakkelijkt. De beste resultaten worden behaald door verontreinigingen zo dicht mogelijk bij de plaats van ontstaan af te vangen.
Goed gekozen stofafzuigapparatuur beperkt de stofvorming in de hal, beschermt de apparatuur en draagt bij aan veiligere werkomstandigheden. In dit verband is het raadzaam om gebruik te maken van oplossingen die zijn afgestemd op het specifieke proces en de productieschaal. CORMAK, fabrikant van industriële machines, biedt een breed assortiment aan apparatuur voor stofafzuiging en materiaalverwerking, die zowel onderdeel kan vormen van een afzonderlijke werkplek als van een uitgebreid industrieel systeem.
